مقدمه و آشنایی با پرندگان آوازخوان و سهره های ایران

به نام خدا

مقدمه

اينجانب حميد مشيري داراي مدرک کارشناسي در رشته کشاورزي مي باشم . از دوران کودکي علاقه شديدي به پرندگان داشتم و اکنون قريب 15 سال است که از انواع پرندگان زينتي نگهداري مي کنم . علاقه ام به پرندگان آوازخوان نيز به دوران کودکي باز مي گردد .  حدود ده سال است که تنها اقدام به نگهداري پرندگان آوازخوان نموده ام . پرندگاني که شايد کمتر مطرح بوده اند و کمتر کسي به نگهداري آنان اقدام نموده ، از قبيل انواع سهره ها ، بلبل ها ، چرخ ريسک ها ، کمرکولي ، برخي از انواع زرده پره ها و غيره . علاقه زيادي به نگهداري و پرورش پرندگان وحشي آوازخوان که نا شناخته هستند دارم و همين امر موجب شده تا ضمن شناسايي اين پرندگان ، به هر طريق ممکن نمونه اي از اين پرندگان را تهيه و تربيت نمايم . در اين راستا تجربيات فراواني نصيبم شد و مهمترين نکته اي که به آن پي بردم اين بود که تنها قناري و سهره نيستند که آواز خوشي دارند بلکه بسياري ديگر از پرندگان آوازخوان هستند که شايد شنيدن صداي آواز آنان به مراتب دلنشين تر از شنيدن آواز سهره و يا حتي قناري باشد . البته بايد به اين نکته اشاره کنم که زيبايي امري نسبي است و به عنوان مثال ممکن است براي شخصي که علاقه مند به سهره است ، آواز سهره نسبت به آواز قناري خوش تر جلوه کند و يا بالعکس کسي که علاقه مند به نگهداري بلبل هزاردستان است از آواز سهره يا قناري خوشش نيايد . بهر حال آنچه مهم است اين است که بدانيم آوازخواني محدود به سهره يا قناري نيست بلکه پرندگان ديگري نيز هستند که آوازشان دست کمي از سهره يا قناري ندارد .  در برخي کشورهاي اروپايي اين امر پذيرفته شده است و اگر سري به مغازه هاي پرنده فروشي در اين کشور ها بزنيد خواهيد ديد که در کنار قناري و سهره پرندگان ديگري همچون سهره سبز ، سهره زرد ، سهره سفيد ، بلبل خالدار ، بلبل هزاردستان ، بلبل سينه سرخ ، و ... نيز حضور دارند و بازار خوبي هم در اين کشور ها دارند . ولي متأسفانه در کشور ما آشنايي با پرندگان آوازخوان محدود به قناري و سهره بوده است هر چند اخيراً پرندگاني چون گل به سر و بلبل هزاردستان نيز در برخي شهرهاي بزرگ چون تهران و برخي شهرستان ها جايگاهي در بين پرنده دوستان يافته اند .  

آنچه موجب ترغيب من به رائه اطلاعات و تجربيات شخصي ام در مورد پرندگان آواز خوان در اين وبلاگ شد ، آشنا ساختن هموطنان علاقه مند به نگهداري پرندگان آوازخوان با انواع اين پرندگان است تا اگر کسي دوست دارد از پرنده اي نگهداري کند با شناخت کامل و با آگاهي اقدام به تهيه پرنده مورد نظر خود نمايد ، و از طرفي مي دانم بسياري از افراد همچون من ، بدنبال مطالبي در مورد ساير پرندگان آوازخوان بوده اند  و کمبود وبلاگي فارسي زبان که به طور تخصصي به اين موضوع بپردازد موجب شد تا به فکر ايجاد وبلاگي تخصصي در اين زمينه باشم .

به هر حال وبلاگ فوق نوپاست و خالي از اشکال نيست و يقيناً پيشنهادات و انتقادات شما دوستان عزيز مي تواند در رفع اين مشکلات احتمالي و در تکميل مطالب بسيار مفيد باشد . خواهشمندم هر گونه انتقاد ، پيشنهاد ، مطالب جديد و ... داريد با ما در ميان بگذاريد .

به اميد روزي که با همکاري شما دوستان ،  وبلاگي جامع و به زبان فارسي در زمينه پرندگان آوازخوان در اختيار علاقه مندان باشد .

Email جهت ارسال مطالب ، پيشنهادات ، انتقادات و پرسش هاي احتمالي :

Hamid_botanist@yahoo.com

پرندگان آوازخوان ايران :

به طور کلي مي توان گفت غالب پرندگان آوازخوان ايران متعلق به راسته گنجشک سانان Passeriformes )  ( مي باشند . از مجموع حدود پانصد گونه پرنده شناخته شده در ايران در حدود يکصد و هشتاد گونه آن متعلق به راسته گنجشک سانان است .  اين راسته در ايران شامل  بيست و پنج خانواده مي باشد که از شناخته شده ترين خانواده ها مي توان به خانواده سهره ، خانواده کلاغ ، خانواده سار و... اشاره کرد .

 بطور کلي راسته گنجشک سانان پرندگان شاخه نشين ، آوازخوان ، با گونه هاي متنوع و فراوان و در اندازه هاي گوناگون و با ويژگي هاي زيستي متفاوت را شامل مي شود .

زيباترين آوازها در اين راسته متعلق به خانواده هاي سهره  ، چکاوک  ، تو کا ، سسک ، زردپره و پري شاهرخ مي باشد .

 در ادامه سعي بر آن شده تا خانواده ها به تفکيک مورد بررسي و تجزيه تحليل قرار گيرند . ان شاءالله ساير پرندگان آوازخوان احتمالي خارج از راسته گنجشک سانان که در ايران موجود مي باشند پس از جمع آوري اطلاعات به علاقه مندان معرفي خواهند شد .

شناخته شده ترين خانواده در راسته گنجشک سانان خانواده سهره ئيان ( fringillidae ) مي باشد که در ادامه به شرح پرندگان اين خانواده مي پردازم .

نگاهي اجمالي به خانواده  سهره :

سهره ها پرندگاني شاخه نشين ، کوچک جثه ، آوازخوان ، رنگارنگ ، متعلق به راسته گنجشک سانان ( Passeriformes )  واز خانواده سهره ها ( fringillidae ) مي باشند . سهره ها پرندگاني دانه خوار بوده و غالب تغذيه آنان از دانه گياهاني همچون گلرنگ ، شاهدانه ، ارزن ، کتان ، آفتابگردان ، قدومه و ساير گياهان دانه دار مي باشد . هرچند در جيره غذايي برخي از انواع سهره ها ميوه ها ، سبزيجات و حشرات نيز جاي دارند ولي غالب تغذيه اين پرندگان از دانه ها مي باشد و تغذيه از حشرات و ميوه ها بيشتر در فصل توليد مثل اين پرندگان ديده مي شود .

به طور کلي راسته گنجشک سانان پرندگاني آوازخوان را در بر مي گيرد که در ميان خانواده هاي موجود در اين راسته خانواده سهره از آواز دلنشين تري نسبت به ساير پرندگان اين راسته برخوردارند . قناري که شناخته شده ترين پرنده آوازخوان در جهان مي باشد متعلق به خانواده سهره است . از نظر زيستگاهي سهره ها را مي توان در کوه ها ، بيابان ها ، جنگل ها ، کشتزارها ، پارک ها و ساير نقاط مناسب جهت زندگي يافت . نر و ماده اين پرندگان در برخي گونه ها بسيار مشابه و در برخي گونه ها کاملاً متفاوت هستند . سهره ها پرندگاني اجتماعي بوده و خارج از فصل توليد مثل به صورت گروهي ديده مي شوند . رنگ آميزي زيبا از يک سو و آواز دلنشين سهره ها از سوي ديگر موجب تمايل بسياري از علاقه مندان ، به نگهداري اين پرندگان شده است . تا جايي که در نقاط مختلف دنيا برخي از انواع سهره ها را اهلي نموده و به عنوان پرنده زينتي نگهداري مي کنند . ساختار ژنتيکي سهره ها به گونه اي است که مي توان غالب آنها را با هم تلقيح نمود ، البته در اکثر موارد پرنده حاصل از تلقيح دو گونه سهره با هم ، نابارور مي باشد ولي به هر حال تلقيح سهره ها با يکديگر جهت اصلاح و يا بهبود آواز و زيبايي در بسياري از کشورها رواج دارد . از رايج ترين آن مي توان به تلقيح انواع سهره با قناري اشاره کرد که معمولاً هدف از آن اصلاح و بهبود آوازخواني مي باشد .

سهره هاي ايران ( The finches of iran ) :

در کشور ايران تاکنون هيجده گونه از انواع سهره شناسايي شده است . از اين هيجده گونه تعداد شانزده گونه آن در ايران توليد مثل نيز دارند و دو گونه آن به صورت مهاجر و در فصول پاييز و زمستان در نقاط محدودي از کشور ديده شده است . از نقطه نظر پراکنش برخي از گونه هاي سهره در ايران در نقاط وسيعي از کشور ديده شده اند و برخي از گونه ها نيز خاص مناطق محدودي از کشور ما هستند . ولي به طور کلي غالب سهره هاي ايران را مي توان در مناطق شمال و شمال غرب کشورمان مشاهده نمود . از نقطه نظر فراواني نيز بايد گفت تعدادي از انواع سهره ها در ايران به وفور ديده شده و توليد مثل مي کنند و برخي ديگراز گونه ها به تعداد اندک توليد مثل مي نمايند . همچنين در برخي مناطق کشور سهره ها تنها زمستان گذران هستند و در برخي نقاط تابستان گذران و در برخي نقاط نيز در تمام طول سال مقيم هستند . به دليل ورود جمعيت زمستان گذران سهره ها از ساير کشور ها به ايران در فصول پاييز و زمستان جمعيت سهره ها افزايش چشمگيري دارد ليکن آن دسته از سهره هاي مهاجر ورودي از ساير کشورها با فرارسيدن فصل بهار مجدداً از کشور خارج مي شوند . در ادامه ضمن اشاره به اسامي سهره هاي ايران  به شرح آنها مي پردازم .

 ( فهرست سهره هاي ايران )

نحوه انتخاب و خرید پرنده

نحوه انتخاب پرنده در حين خريد

با فرا رسيدن فصل پاييز و مهاجرت پرندگان به زودي شاهد ورود انواع پرندگان وحشي زينتي و آوازخوان به بازار خواهيم بود . در اين ميان عده اي از علاقمندان به نگهداري از پرندگان اقدام به خريد پرنده مورد نظر خود مي نمايند . رعايت برخي اصول در زمان خريد پرنده مي تواند موجب انتخابي بهتر و مناسب تر شود که برخي از اين اصول در ذيل يادآوري مي گردند .

1 ) قبل از خريد انتخاب کنيد که چه پرنده اي را مي خواهيد و به چه منظور . اگر هدف خريد پرنده اي آوازخوان است بايد پرنده هاي آوازخوان را انتخاب کنيد و اگر هدف زيبايي است انتخاب شما نيز متفاوت خواهد بود .

2 ) اگر مايل به نگهداري از پرنده اي آوازخوان هستيد بايد بدانيد که در غالب پرندگان اين پرنده نر است که آواز مي خواند پس در انتخاب خود دقت نماييد تا پرنده نر را جهت خريد انتخاب کنيد .به اين نکته هم دقت کنيد که در غالب پرندگان پرنده نر از رنگ آميزي زيبا و درخشان تري نسبت به پرنده ماده برخوردار است .

3 ) اگر پرنده اي نا آشنا را مد نظر داريد مطمئن شويد پرنده مورد نظر دانه خوار است . پرندگاني با منقار مخروطي محکم و با اندکي ضخامت دانه خوار هستند . پرندگاني با منقار باريک و دراز حشره خوار يا ميوه خوار هستند .

4 ) در هنگام خريد مطمئن شويد که چند روزي از صيد پرنده گذشته و پرنده در اين مدت تغذيه داشته است .

5 ) در هنگام خريد توجه داشته باشيد که هيچ گونه زخم ، جوش ، تغيير رنگ مشکوک  و برآمدگي در نواحي چشم و اطراف آن ، در ناحيه مخرج ، در ناحيه شکم ، منقار و پاها وجود نداشته باشد .

6 ) پرنده مورد نظر بايد کاملا شاداب بوده و هنگام نزديک شدن شما ترسيده و پرواز کند . از نظر استيل بدني نيز بايد پرنده انتخابي اندازه اي متوسط ، بدني کشيده و پاهايي بلند داشته و در هنگام نشستن روي تيرک ايستاده و عمود بنشيند .

7 ) از خريد پرندگاني که خواب آلود بوده و يا پرهاي خود را پف کرده و يا نسبت به محيط پيرامون خود بي تفاوت هستند جداً خودداري نماييد .

8 ) مطمئن شويد دستگاه گوارش پرنده مشکلي ندارد . ( عدم وجود فضولات در اطراف مخرج )

9 ) پس از خريد چند روزي پرنده را در محيطي آرام قرار دهيد تا به محيط قفس و تغذيه در قفس کاملاً عادت کند . در اين مدت پرنده را در قفسي کوچک نگهداري کنيد تا در اثر پرواز آسيبي به پرنده وارد نشود .

10 ) انواع دانه ها را در اختيار پرنده قرار دهيد تا متوجه علاقه پرنده در تغذيه شويد .

11 ) در نهايت با استفاده از روش هايی که قبلاً گفته شد  اقدام به اهلي نمودن پرنده نماييد .

روش رام کردن پرندگان

مد گرایی در آواز پرندگان

پرندگان در آواز خواندن به دنبال «مد» هستند

در حوالي امروز: امسال چه رنگي مد شده؟ آخرين مد لباس چيه؟ شايد با شنيدن كلمه «مد» ناخودآگاه ذهن و نگاه به سوي طيفها و قشرهاي خاصي از جامعه بچرخد اما فرقي نمي كند كه خانم باشيد يا آقا، چون مد چيزي است كه سن و سال و جنسيت نمي شناسد و همه ما حداقل يك مرتبه وسوسه شده ايم كه مطابق آخرين مدهاي رايج لباس كفش و ديگر مايحتاجمان را تهيه كنيم.بد نيست بدانيد كه اين پديده اجتماعي تنها مختص به انسانها و جوامع بشري نيست و موجودات ديگري نيز روي كره زمين زندگي مي كنند كه از مد تبعيت كرده و به واسطه از مد افتادن تغيير رويه مي دهند.

بوم شناساني كه روي رفتار موجودات مطالعه مي كنند از مدتها قبل مي دانستند كه بعضي از پرندگان آوازخوان لهجه هاي محلي دارند و هر يك از پرندگان به لهجه هاي بومي و محلي منطقه خود خيلي قوي تر و سريع تر پاسخ مي گويند و در برابر لهجه هاي خارجي سرعت و قدرت واكنش اين پرندگان بسيار كاهش مي يابد. هنوز دليل اين مسأله كه چرا پرندگان چنين رفتاري را از خود بروز مي دهند، مشخص نشده و اين راز سر به مهر باقي مانده است.«اليزابت دريبري» كه يك بوم شناس رفتاري در دانشگاه «دوك» كاروليناي شمالي است براي كشف اين مسأله و همچنين مطالعه نحوه تغيير لهجه پرندگان در طول زمان، تحقيقي طولاني مدت را به انجام رسانده كه نتايج آن بر خلاف انتظار بسيار جالب و شگفت انگيز از كار درآمده است.

اين محقق از سال 1979 تا سال 2003  آوازهاي گنجشكهاي نر سينه سفيد را جمع آوري كرده و آنها را مورد مطابقت دقيق قرار داده است.آوازهاي جديدي كه اين محقق جمع آوري كرده، همگي آهسته تر بوده و زير و بم آن نيز كوتاهتر است.

اين محقق در ادامه بررسي هاي خويش، متوجه شد كه گنجشكهاي ماده در برابر آوازهاي جديد كه واكنش بيشتر و گنجشكهاي نر نيز با شنيدن آوازهاي جديد حالت تهاجمي بيشتري از خود نشان مي دهند و ميزان شدت، بلندي و كيفيت صدا نيز تأثيري بر واكنشهاي نشان داده شده ندارد، بلكه اين خود آواز است كه باعث تغيير واكنش از سوي ديگر گنجشكها مي شود.نتايج به دست آمده به روشني نشان مي دهد كه در طي چند سال تغييرات معني دار در سبك خواندنهاي پرندگان به وجود مي آيد و به همين دليل است كه شنيدن آوازهاي قديمي و جديد تا اين حد واكنشهاي متفاوتي را در پرندگان ماده و نر به وجود مي آورد.

به گفته خانم دريبري معناي ساده و راحت يافته هاي تحقيق وي اين است كه آوازهاي پرندگان نيز همانند سبكهاي موسيقي مختلف از «مد» مي افتند و پرندگان نيز پس از مدتي آوازها وسبك خواندن خود را تغيير مي دهند. مسأله تغيير آواز خواندن نقش بسيار مهم براي پرندگان دارد، چون روي جفت يابي و ادامه نسل پرنده نر بسيار تأثيرگذار است و پرنده ماده خيلي سريعتر جذب پرنده نري مي شود كه آوازي متفاوت با سايرين دارد.

ترجمه: توفان راه چمني

( مطلب فوق برگرفته از روزنامه قدس می باشد )